Kozieradka. Co to, jakie są jej właściwości, jak stosować?

Zaczynała swoją karierę jako składnik pasz, na których rósł w siłę inwentarz basenu Morza Śródziemnego. Zapach kozieradki, mdły i słodki, uchodzi za nieprzyjemny, znalazła jednak zastosowanie tak szerokie, że zahacza ono także o naszą kuchnię!

Co to jest kozieradka?

Boża trawka, fenegryk, greckie siano albo grecka koniczyna – tak potocznie nazywa się tę jednoroczną roślinę z rodziny bobowatych (motylkowatych). Kozieradka pospolita (łac. Trigonella foenum-graecum L.) rzeczywiście wygląda trochę jak koniczyna. Kwitnie w czerwcu i lipcu na żółto. Jej owoce mają postać długich strąków. Kiedy dojrzeją, roślinę się kosi, suszy i młóci, bowiem to właśnie podobne do ziaren gryki nasiona kozieradki stanowią leczniczy surowiec.

Wartości odżywcze

Z nasion pozyskuje się śluz polisacharydowy. Olej z kozieradki zawierają galaktomannany i flawonoidy, tłuszcze, białka, lecytynę, cholinę oraz witaminy: PP (amid kwasu izonikotynowego), C, B6, A, kwas foliowy i sole mineralne. Nasiona kozieradki  zawierają w sobie krzem, selen, potas, sód, miedź, fosfor, żelazo, wapń i cynk.

Właściwości i zastosowanie

Kozieradka w lecznictwie

W Iranie wykorzystuje się liście kozieradki przy chorobach oczu (zapalenie brzegów powiek, jaglica) oraz skóry (czyrak mnogi), jednak głównym surowcem zielarskim są nasiona bogate w związki śluzowe.

Mają one działanie zbliżone do leków podawanych przy schorzeniach wątroby: dzięki przeciwzapalnym właściwościom mogą wspomagać hamowanie procesy zwłóknienia i chronić wątrobę przed wnikaniem toksyn.

Kozieradka może pomóc w leczeniu hemoroidów. Za sprawą występujących w niej flawonoidów, uszczelnia ściany naczyń krwionośnych.

Fenigryk wspomaga też układ pokarmowy, począwszy od łagodzenia objawów choroby wrzodowej żołądka (tu przede wszystkim olej z nasion). Tę właściwość zawdzięczamy ekstraktom wodnym i maceratom bogatym w błonnik pokarmowy. Polisacharydy zabezpieczają błonę śluzową żołądka przed szkodliwym działaniem kwasu solnego i pepsyny, powodujących stany zapalne.

Kozieradka od dawna stosowana była u rekonwalescentów i osób z niedowagą celem wzmocnienia (ułatwia trawienie i przyswajanie z pokarmu składników, przede wszystkim aminokwasów) i zwiększenia apetytu. Nasiona fenigryku wspomagają bowiem wydzielanie soku żołądkowego i trzustkowego, a także wydzielanie śliny.

Kozieradka może przyczyniać się do zwiększenia ilości czerwonych krwinek. Zasila też poczet roślin wpływających na obniżenie poziomu złego cholesterolu we krwi. Jego wchłanianie hamują zawarte w kozieradce saponiny steroidowe.

Dzięki bioaktywnym związkom (takim jak 4-hydroksyleucyny, saponiny, polifenole i alkaloidy) kozieradka może też znacząco obniżyć poziom cukru – aktualnie jest badana pod kątem ewentualnego wykorzystania w farmakologii do preparatów dla cukrzyków.

Kozieradka  może wykazywać  działanie hormonalne. Używa się jej do wspomagania laktacji u mam karmiących piersią.

Stymuluje wydzielanie śluzu, więc może pomagać w oczyszczaniu układu oddechowego z alergenów oraz toksyn z dróg moczowych.

Zawarta w nasionach niacyna wykazuje właściwości przeciwmiażdżycowe.

Olej z kozieradki może mieć działanie antybiotyczne.

Zastosowanie w przemyśle kosmetycznym

Kozieradka ma zapobiegać wypadaniu włosów. Napar z nasion może też stymulować wzrost nowych włosów i łagodzić podrażnienia skóry głowy. Kozieradka występuje w preparatach do pielęgnacji cery trądzikowej.

Skutecznie zmiękcza skórę przy cystach i czyrakach.

Kozieradka w kulturystyce

Wpływ kozieradki na układ hormonalny wykorzystuje się u  osób trenujących, szczególnie sporty siłowe. Kozieradka może mianowicie podwyższać stężenie testosteronu (z powodu tej właściwości uznaje się ją również za afrodyzjak). Wspomaga redukcję tkanki tłuszczowej, co sprzyja kształtowaniu mięśni.

Wpływ na układ nerwowy

Kozieradkę dobrze włączyć do codziennego menu, jako że może pozytywnie wpływać na samopoczucie. Zawarta w niej trygonelina (alkaloid) wpływa na poprawę pamięci i regenerację komórek nerwowych.

Kozieradka – zastosowanie w kuchni

Nasiona kozieradki charakteryzują się specyficzną goryczką, której możemy się pozbyć, prażąc ziarna na patelni. Jeśli mamy całe nasiona, możemy też robić z nich napar. Zalewamy wodą 2 łyżeczki nasion i wypijamy na pół godziny przed posiłkiem, aby pobudzić apetyt i wzrost tkanki mięśniowej oraz wzmocnić kości.

Wysuszone i sproszkowane nasiona są ciekawą przyprawą do zup, sałatek, serów, past warzywnych, np. humusu, do twarożku, mięs, ryb, makaronu, zapiekanek i sosów na bazie jogurtu. Nasiona można również spożywać na słodko – komponują się z miodem lub konfiturą.

Świeże liście, a także kiełki nadają się do sałatek lub kanapek.

Liści wysuszonych (tzw. kasoori methi) używa się do pikantnych dań warzywnych.

Kozieradka wchodzi w skład mieszanki curry.

Występuje też w niektórych odmianach chałwy.

Można dodać jej do mąki, aby pieczywo nabrało pikantnego smaku.

Przeciwskazania do spożywania

Kobiety w ciąży powinny skonsultować spożywanie kozieradki z lekarzem.

Podobnie jak szałwia, rumianek, anyż, żeń-szeń czy miłorząb japoński, kozieradka może zakłócać działanie leków przeciwzakrzepowych.

Komentarze:
Kozieradka. Co to, jakie są jej właściwości, jak stosować?
5 Bardzo przydatny jak dla mnie artykuł na temat kozieradki. Nie myślałem, że jej zastosowanie jest tak szerokie. Postaram się ją dodać do swojej diety, zwłaszcza pod kątem treningu na siłowni.

Michał - 11.05.2021

Bardzo przydatny jak dla mnie artykuł na temat kozieradki. Nie myślałem, że jej zastosowanie jest tak szerokie. Postaram się ją dodać do swojej diety, zwłaszcza pod kątem treningu na siłowni.